Search

Luis Buñuel – wybrane filmy

Uważany jest za jednego z najwybitniejszych reżyserów w historii kinematografii. Powszechnie nazywany jest ojcem kina surrealistycznego, którego był twórcą i propagatorem. Był człowiekiem wszechstronnie wykształconym. Oprócz sztuki reżyserii, studiował również religioznawstwo, zoologię, historię i rolnictwo. Podczas studiów na uniwersytecie w Madrycie poznał Salvadora Dali, z którym się zaprzyjaźnił. W 1925 r. Buñuel wyjechał do Paryża, gdzie rozpoczął naukę na słynnej Academie du Cinema. Równolegle ze studiami artysta podjął pracę jako asystent reżysera, w której poznawał tajniki reżyserii od strony praktycznej. W 1928 r. zrealizował wspólnie z Salvadorem Dali, swój pierwszy film „Pies andaluzyjski”, który był manifestem kina surrealistycznego i zaszokował opinię publiczną. Kolejny obraz Buñuela „Złoty wiek” był już artystycznym sukcesem, który uczynił jego nazwisko znanym.

W 1930 r. reżyser otrzymał propozycję zrealizowania kilku filmów w Hollywood dla wytwórni MGM, ale ją odrzucił. Zamiast tego w 1932 r. za pieniądze wygrane na loterii, Buñuel nakręcił drastyczny dokument „Ziemia Hurdów”. Obraz został bardzo źle przyjęty przez ówczesny rząd hiszpański i kościół i w efekcie został on wycofany z dystrybucji. W 1946 r., po zakończeniu wojny domowej, reżyser przeniósł się do Meksyku, gdzie mieszkał do końca życia. W ciągu kilku kolejnych lat Buñuel realizował filmy tylko w Meksyku i zdobywał coraz większą sławę. W 1961 r. został zaproszony do Hiszpanii, gdzie nakręcił głośny obraz „Viridiana”, będący krytyką hiszpańskiego katolicyzmu i faszyzmu. Film wywołał w ojczyźnie artysty olbrzymi skandal, ale przyniósł mu również Złotą Palmę na festiwalu filmowym w Cannes. Od „Viridiany” zaczyna się najciekawszy okres twórczości Buñuela – wtedy powstają jego najgłośniejsze obrazy, takie jak „Anioł zagłady”, „Dyskretny urok burżuazji”, czy „Mroczny przedmiot pożądania”. W 1982 r. wydał wspomnienia pt. „Moje ostatnie tchnienie”. Zmarł w 1983 r.

Dla Buñuela znamienna jest nieustanna gra z symboliką religijną. W jego twórczości pojawiają się baranki, krzyże, osoby duchowne i kościoły. Z jednej strony symbole te przywołują kategorię chrześcijańskiego zbawienia, z drugiej zaś pokazują, że jest ono niemożliwe do osiągnięcia. Problematyka dzieł hiszpańskiego reżysera oscyluje głównie właśnie w kręgu winy i kary, czego przykładem jest również film Szymon Słupnik. Twórca zawsze dowartościowuje prosty lud i jego moralność, natomiast piętnuje elitę.

Filmy Buñuela były przede wszystkim wyrazem kontestacji wobec ograniczeń religijnych, społecznych ale również politycznych – powstawały bowiem w okresie reżimu generała Franco. Buñuel pokazuje, że jedynym ratunkiem człowieka jest wyobraźnia, będąca sferą absolutnej wolności.

 

piesandaluzyjskiPies Andaluzyjski,
Francja, 1929, 16 min

Szesnastominutowy film z 1929 roku, debiut hiszpańskiego reżysera Luisa Buñuela; scenariusz do filmu napisał razem z Salvadorem Dalim.

Film składa się z kilku niepowiązanych tematycznie scen. Jego bohaterami jest bezimienna para, kobieta (Simone Mareuil) i mężczyzna (Pierre Batchef). Celem autora było zszokowanie odbiorcy przez zastosowanie niezwykle jak na owe czasy drastycznych efektów (osiąganych głównie poprzez zestawienie montażowe różnych ujęć). Oryginalnie film był niemy, a ścieżka dźwiękowa została do niego dołączona w 1960 roku na podstawie wskazówek odnalezionych w notatkach reżysera. Odwzorowano w ten sposób całokształt dzieła, gdyż w czasie premiery muzyka Richarda Wagnera była grana na żywo w trakcie prezentacji filmu.

Pies andaluzyjski jest jednym z pierwszych filmów surrealistycznych. Jest pierwszym filmem z elementami gore. W jednej ze scen jako ksiądz pojawia się sam Salvador Dalí. Do historii kina przeszedł fragment, w którym na oczach widza dochodzi do przecięcia ludzkiego oka brzytwą.

09.07. godz. 15.00 Państwowa Galeria Sztuki 

zlotywiekZłoty wiek
Francja, 1930, 63 min

Pierwszy samodzielny film Buñuela. Utrzymany, podobnie jak Pies Andaluzyjski w konwencji surrealistycznej, był w owych czasach dziełem skandalizującym.

Akcja filmu toczy się w bliżej nieokreślonych realiach. Ukazując relacje miłosne mężczyzny z kobietą, Złoty wiek stanowi jednocześnie atak skierowany przeciwko tradycyjnym wartościom i obłudzie arystokracji.

Mimo że utwór zawierał krytykę wszelkich form organizacji społecznej, został bez większych problemów zaakceptowany przez cenzurę. Dopiero po uroczystej premierze, na skutek ataków ze strony nacjonalistycznych i antysemickich bojówek, wywiązał się ferment, który doprowadził do zakazu wyświetlania tego filmu w kinach. Zakaz ten faktycznie trwał aż do 1981 roku, kiedy to kina francuskie zaczęły go ignorować. Film po powrocie do kin został zrehabilitowany przez krytykę filmową, która odniosła się do niego jednoznacznie pozytywnie. Ze względu na konsekwentną realizację postulatów surrealizmu oraz odwagę w łamaniu norm obyczajowych i religijnych film Buñuela zapewnił sobie trwałe miejsce w historii kina.

15.07. godz. 16.00 Państwowa Galeria Sztuki 

viridianaViridiana
Hiszpania, Meksyk, 1961, 90 min

MFF Cannes 1961 – Złota Palma

W 1961 roku powstaje hiszpańsko – meksykańska Viridiana, która stanowi zasadniczą cezurę w dorobku filmowym reżysera. Dzięki temu filmowi Buñuel dołącza do jet-setowej grupy światowego kina. Zaczyna się szereg prestiżowych nagród i… dalszych kłopotów reżysera z władzą. Cenzura nie zaakceptowała wersji reżyserskiej zakończenia filmu wobec czego Buñuel, znany kpiarz, zmienił finał na bardziej obrazoburczy. Film Buñuela został w Hiszpanii zakazany. Generał Franco nie omieszkał obejrzeć filmu kilkakrotnie.

Jest to historia młodej zakonnicy Viridiany tuż przed złożeniem ślubów, która wyjeżdża w odwiedziny do domu swojego owdowiałego wuja.

Viridiana mówiła o coraz silniejszych tendencjach libertyńskich Buñuela. Od tej pory reżyser skupi się na tematach oscylujących pomiędzy religią, jej instytucjami a kapitalizmem i obyczajami burżuazji. Rozwinie w tym filmie w pełni swój szyderczy, piętnujący i satyryczny ton w połączeniu z chłodną analizą ironicznego dystansu. Interesującym motywem filmu jest uczta biedaków stylizowana na Ostatnią wieczerzę Leonarda da Vinci.

13.07. godz. 16.00 Teatr Boto

aniolzagladyAnioł Zagłady
Meksyk, 1962, 95 min

MFF Cannes 1962 – nominacja Złota Palma; Nagroda Międzynarodowej Federacji Krytyki Filmowej FIPRESCI

Anioł zagłady to surrealistyczna wizja, przedstawiająca dziwaczną sytuację niespodziewanego odcięcia od świata zgromadzonej na wytwornym przyjęciu arystokracji. Ta elitarna grupa w warunkach braku dostępu do rzeczy niezbędnych do egzystencji zdradza swoje prawdziwe, brutalne oblicze. -surrealista pokazuje, że jedynym ratunkiem człowieka jest wyobraźnia, będąca sferą absolutnej wolności.

16.07. godz. 14.00 Teatr Boto

szymonSzymon Pustelnik
Meksyk, 42 min

MFF w Wenecji 1965 – nominacja Złoty Lew; Nagroda Specjalna Jury, Nagroda Międzynarodowej Federacji Krytyki Filmowej FIPRESCI

Utrzymany w konwencji surrealistycznej film, oparty luźno o historię żyjącego w V wieku ascety Szymona Słupnika. Film otrzymał Nagrodę Międzynarodowej Federacji Krytyki Filmowej i Nagrodę Specjalną Jury na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji w 1965 roku.

09.07. godz. 15.00 Państwowa Galeria Sztuki